Het voorbeeldgedrag van de dirigent

Het Koninklijk Concertgebouworkest ontslaat chef-dirigent Danielle Gatti (56). Aanleiding zijn meerdere beschuldigingen van ongepast gedrag, bekend gemaakt via een recente publicatie in de Washington Post. Ook zijn er klachten geweest vanuit het orkest zelf. De dirigent kon kennelijk niet van de musici afblijven. De precieze details van wat er achter de coulissen gebeurde blijven – gelukkig – onvermeld.

Critici schreeuwen moord en brand. Zij stellen dat Gatti alleen de schijn tegen heeft, dat het KCO meegaat in de ridicule heksenjacht rondom #metoo en dat het achterlijk is dat iemand zonder gerechtelijk proces wordt veroordeeld: vroeger was je nog gewoon onschuldig totdat het tegendeel was bewezen. De kern van hun verwijt: het is een overreactie van het Concertgebouworkest.

Naar mijn idee is het een snel, afgewogen en uiterst daadkrachtig besluit van het KCO. Gatti heeft simpelweg de schijn tegen. Hij wordt al langer beticht van grensoverschrijdend gedrag. En dat is allereerst een probleem intern: zonder vertrouwen tussen dirigent en musici kan een orkest simpelweg niet excelleren. Dus is het goed dat het KCO haar musici beschermt.

En extern vormt het gedrag van Gatti minstens zozeer een probleem. Een orkest leeft bij de steun van vele stakeholders, binnen en buiten de muziekwereld, en dat geldt zeker voor het Concertgebouworkest – het muziekgezelschap heeft wereldwijd een benijdenswaardige reputatie.

De dirigent maakt de tent

Zeker binnen deze context wordt een dirigent verwacht die een voorbeeld stelt, en zeker geen ongepast gedrag vertoont. Kortom: noblesse oblige. Anders gezegd: de dirigent maakt de tent.

En laten we wel zijn: het Concertgebouworkest neemt alle gevolgen van het ontslag voor lief. Het ontslag van Gatti heeft voor het KCO niet alleen maar voordelen. Hoewel critici stellen dat het misschien toch al niet boterde tussen orkest en dirigent, brengt het KCO dus ook diverse offers: logistiek gedoe, publicitaire aandacht, hilariteit en cynisme onder critici, onrust onder orkestleden, vragen van sponsors en commotie onder stakeholders.

Gatti zelf gaat vol vuur in de tegenaanval. Hij stelt extreem verbaasd te zijn en ontkent alle beschuldigingen. Hij heeft zijn advocaten gevraagd alle juridische stappen te zetten om zijn belang te dienen en zijn reputatie te herstellen. De vraag is of dat lukt.

Het is 2018. De publieke opinie is sterk, de stem van stakeholders heeft grote invloed op het beleid van een orkest. Het KCO is gebaat bij reinheid, rust en regelmaat. En als er teveel wanklanken zijn, accepteert het publiek zelfs de beste dirigent niet meer.